„Poznawanie pacjenta w psychoterapii ericksonowskiej” Krzysztof Klajs – recenzja

Sebastian Grochala/ Styczeń 5, 2018/ Książki, sgrochala - recenzje/ 0 comments

Książka Krzysztofa Klajsa, psychologa klinicznego, psychoterapeuty i szefa Polskiego Instytutu
Eriksonowskiego stanowi pierwsze syntetyczne i wielowymiarowe ujęcie psychoterapii
ericksonowskiej w Polsce. Można ją wręcz traktować jako podręcznik do pracy z pacjentem w tym
nurcie psychoterapeutycznym.
Dobrą metaforę książki „Poznawanie pacjenta w terapii ericksonowskiej” stanowi jej okładka
– jest prosta, ale wymowna – znajduje się na niej obraz otwartych drzwi. Krzysztof Klajs zaprasza zatem
do zapoznania się z treścią książki, ale jednocześnie pokazuje w niej w jaki sposób poznawać – właśnie
poznawać, a nie poznać – pacjenta. Poznawanie jest zatem procesem, a nie jednorazowym aktem.
Pacjenta nie da się zamknąć w suchej diagnozie czy klasyfikacji. Pacjent i jego psychiczna rzeczywistość
wymyka się jednoznacznym terminom i naukowym pojęciom. Słowo diagnoza jest tu rozumiane raczej
jako refleksja diagnostyczna i jako proces, który dzieje się niemal równolegle z psychoterapią.
Poznawanie pacjenta nie ma się zakończyć postawieniem diagnozy nozologicznej, która może służyć
celom administracyjnym czy statystycznym, ale ma wspomagać proces rozumienia jego przeżyć
i trudności. Zrozumienie pozwala znaleźć skuteczne drogi pomocy. Diagnoza daje więc terapeucie
wskazówki, które można zastosować w pracy. Autor uwrażliwia na możliwość sugerowania diagnozą
i zwraca uwagę na to, aby diagnoza dawała nadzieję i był odbierana jaki prozdrowotna, a nie
ograniczająca.
W psychoterapii ericksonowskiej diagnoza jest opisowa i w prezentowanym w książce
podejściu obejmuje pięć obszarów, które jednocześnie stanowią kolejne rozdziały książki: kategorie
diagnostyczne, zjawiska transowe, refleksja systemowa, opis zasobów i określenie motywacji pacjenta.
W opisie kategorii diagnostycznych autor skupia się na uwadze pacjenta, przetwarzaniu przez niego
zdarzeń, na logice transowej, jego społecznym funkcjonowaniu, pozycji w rodzinie generacyjnej,
preferowanym systemie wartości, metaforze i jej aspektom w doświadczeniu pacjenta i terapeuty.
Odnosząc się do zjawisk transowych autor porusza zagadnienia dysocjacji, katalepsji, halucynacji,
znieczulenia, amnezji, regresji, zaburzeń percepcji czasu. W rozdziale poświęconym refleksji
systemowej skupia się na rodzinie – jej strukturze, wzorcach komunikacyjnych, hierarchii. W całej
książce zauważyć można stałe przeplatanie się perspektywy indywidualnej i systemowej. Podobnie
w rozdziale poświęconym zasobom, które podzielone są na te indywidulane, systemowe i związane
z relacją terapeutyczną. Ostatnia część książki poświęcona jest zagadnieniom motywacji pacjenta,
a więc przede wszystkim objawom i funkcjom, które pełnią. Warto podkreślić liczne przykłady kliniczne
i opisy pacjentów, które autor zamieścił w książce. Można dzięki nim zrozumieć jak w rzeczywistości
terapeutycznej przedstawiają się zagadnienia opisywane przez psychologa.
Psychoterapia potocznie kojarzy się z archeologią. Psychoterapeuta ma tak długo grzebać
w przeszłości pacjenta, zwłaszcza w jego dzieciństwie, aż będzie mu się wydawało, że znalazł przyczyny
zgłaszanych przez pacjenta symptomów czy trudności. Tylko że znajdzie przyczyny… i co z tego? Co
dalej? Krzysztof Klajs pokazuje, że w terapii ericksonowskiej nie szukamy deficytów i urazów, nie
szukamy praprzyczyn, ale już od pierwszego spotkania skupiamy się na tropieniu zasobów, mocnych
stron, na których można się wesprzeć w procesie zmiany. Jeżeli więc „(…) już na drugim spotkaniu
chcesz spytać pacjenta o jego przeszłość to powinieneś mieć ku temu naprawdę istotny powód”
(Norma Barretta, Rozwój osobisty terapeuty).
Książka, która napisana jest z dużą wrażliwością i wnikliwością jest lekturą godną polecenia
psychologom i terapeutom, zarówno tym będącym na początku swojej ścieżki zawodowej, jak i tym
doświadczonym w pracy z pacjentami.